Clickertraining

Clickertraining FrieslandEen trainingsmethode die erg in de belangstelling staat is de clickermethode, ook wel “click! & treat” genoemd. Op het web is er vrij veel over te vinden, maar dat is (vrijwel) allemaal in het Engels. Ik zal daarom op deze pagina in het kort aangeven waar het nou allemaal om gaat en waarom deze methode zo veelbelovend is.

Belonen

Het uitgangspunt is dat een hond gedrag graag zal herhalen als hem dat iets oplevert. Hiervan maken we bij trainen al langer gebruik, maar bij de clickermethode staat dit uitgangspunt centraal. Er wordt niet meer gewerkt met pijnprikkels of andere onaangename ervaringen. Een clickertrainer lokt het gewenste gedrag uit, en de hond wordt dan beloond voor het gewenste gedrag. Er wordt daarbij niet gerukt, getrokken of geduwd aan de hond.

Om de hond nou precies te laten weten wat er beloond zal worden gebruiken we een geluid dat door de “clicker” wordt gemaakt. De clicker is een klein plastic doosje met een metalen veertje er in, dat een heel specifiek en kort geluid maakt. Je kunt daarmee heel nauwkeurig timen, en omdat het geluid altijd hetzelfde klinkt is het voor de hond ook heel duidelijk. Na de klik krijgt de hond zijn beloning; dat zal vaak iets lekkers zijn, maar het kan ook iets anders zijn waarvoor de hond graag wil werken, zoals een spelletje met een bal of een knuffel van de baas. Hoofdzaak is dat de hond de beloning zo graag wil hebben dat hij bereid is er iets voor te doen.

De clicker wordt eigenlijk alleen gebruikt voor het aanleren van een nieuwe oefening, zodra de hond het nieuwe gedrag beheerst wordt het klikken afgebouwd. In het begin klik je voor alles wat maar een beetje lijkt op het gedrag dat je hebben wilt, maar al vrij snel kun je je eisen verzwaren en alleen die gedragingen belonen die echt ergens op lijken. Dit proces wordt “shapen” genoemd. Als de beloning niet meer elke keer gegeven wordt zal de hond steeds meer zijn best gaan doen om een beloning te verdienen, en zo kun je het gedrag gaan verfijnen tot je precies hebt wat je wilt. Pas als het gedrag naar je zin is ga je een commando aan het gedrag koppelen.

Hierna ga je de omstandigheden moeilijker maken. In het begin, als je iets wilt aanleren dat volledig nieuw is voor de hond, doe je dat in een vertrouwde omgeving zonder al te veel afleiding. De meeste oefeningen kun je zo, lui uitgestrekt liggend op de bank, in de huiskamer beginnen. Als het daar allemaal goed gaat en de hond weet wat het commando betekent ga je afleiding opzoeken. Je gaat dan bijvoorbeeld de oefening herhalen in een andere kamer, op de gang, in de tuin, op straat enz. enz. Het kan zijn dat je een paar keer opnieuw moet beginnen, omdat je elke keer als het ware de spelregels wijzigt, en de hond moet leren dat het gedrag ook in die nieuwe omgeving een beloning oplevert.

Operante conditionering

Clickertraining maakt uitsluitend gebruik van operante conditionering (“vrijwillig leren”). Er is regelmatig spraakverwarring over de termen uit de operante conditionering, vandaar dat hier wat dieper op de materie wordt ingegaan.

Bij operante conditionering maken we gebruik van het feit dat het gedrag van de hond een directe consequentie heeft. Direct betekent (vrijwel) onmiddellijk. Die consequentie is aangenaam of onaangenaam, en dat bepaalt of de hond het gedrag zal willen herhalen. Gedrag dat iets aangenaams oplevert wordt herhaald, gedrag dat niets of iets onaangenaams oplevert wordt niet herhaald.

In de operante conditionering worden de volgende termen gebruikt:

Bekrachtiging: alles waardoor de bereidheid om gedrag te herhalen zal toenemen
Straf: alles waardoor de bereidheid om gedrag te herhalen zal afnemen
Positief: een prikkel toevoegen
Negatief: een prikkel wegnemen

Bekrachtiging en straf slaan dus op de uitwerking van de maatregel, het gaat er om wat het effect op het herhalen van het gedrag is.

Positief en negatief hebben niets met aangenaam of onaangenaam te maken, het zijn eigenlijk rekenkundige begrippen: positief betekent iets toevoegen, negatief betekent iets wegnemen.

Positief en negatief kunnen zowel op bekrachtiging als op straf betrekking hebben. In de tabel hieronder staan de termen uitgewerkt:

Wat doe je met de prikkel
Soort prikkel Geven Wegnemen
Aangenaam positieve bekrachtiging negatieve straf
Onaangenaam positieve straf negatieve bekrachtiging

Hieronder staan de definities van de diverse soorten bekrachtiging en straf uitgewerkt, en worden er voorbeelden bij gegeven.

Positieve bekrachtiging Als direct gevolg van het gedrag ervaart de hond een aangename prikkel, waardoor de hond dit gedrag zal willen herhalen. Aangename prikkels zijn bijvoorbeeld voer, een spelletje of een knuffel.

Voorbeeld: de hond gaat zitten (of doet iets anders dat hem gevraagd wordt) en hij krijgt als beloning voer, een spelletje en / of hij wordt geprezen.

Negatieve bekrachtiging Als direct gevolg van het gedrag ervaart de hond dat een onaangename prikkel verdwijnt, waardoor de hond dit gedrag zal willen herhalen. Een onaangename prikkels is bijvoorbeeld pijn of een elektrische schok. Sommige trainingsmethoden maken hier gebruik van door de hond pijn te doen totdat hij het gewenste gedrag vertoont. De hond zal zo leren dat hij de pijn kan laten verdwijnen door snel een commando uit te voeren.

Voorbeeld: een techniek om het apporteren aan te leren is om de hond pijn te doen (met de “earpinch” of zelfs met een electrische schok-halsband, de teletact); de pijn wordt opgeheven op het moment dat de hond het apporteerblok in zijn bek neemt.

Positieve straf Als direct gevolg van het gedrag ervaart de hond een onaangename prikkel, waardoor de hond dit gedrag niet zal willen herhalen.

Voorbeeld: de hond komt overeind tijdens een “af en blijf” oefening, en de baas corrigeert de hond met de stem of fysiek.

Negatieve straf Als direct gevolg van het gedrag ervaart de hond dat een aangename prikkel verdwijnt, waardoor de hond dit gedrag niet zal willen herhalen.

Voorbeeld: als we de hond willen leren “volgen” krijgt hij (in het begin) voor elke goede stap een beloning en wordt hij aangemoedigd. De hond krijgt echter geen beloning als het gedrag niet voldoet aan de criteria voor netjes volgen.

Bij de clickertraining maak je gebruik van positieve bekrachtiging (de hond wordt beloond voor het gewenste gedrag) en negatieve straf (niet gewenst gedrag wordt niet beloond).

Niet alleen voor kunstjes

Bij mensen die gewend zijn aan meer traditionele trainingsmethoden bestaat vaak de indruk dat de clickermethode goed werkt als je je hond kunstjes wilt leren, maar verder heb je er niet zo veel aan. Niets is echter minder waar. Bij’Hondenschool Cosmo” maken we in de gedragstherapie vaak gebruik van de clickermethode, omdat honden hiermee razendsnel blijken te leren. Je bent dus in staat om heel snel vervangend gedrag in probleemsituaties aan te leren. Daarnaast kan je met deze methode met honden communiceren die met de klassieke methode onbereikbaar blijken te zijn. Zo hebben we met deze methode uitstekende resultaten geboekt in een aantal “probleemgevallen”:

  • agressie naar andere honden
  • agressie naar fietsers en joggers
  • angstagressie naar mensen en honden
  • dove honden (waarbij de clicker vervangen werd door een flitslamp)

 

Klassikaal trainen

Een veel gehoorde misvatting is dat je met de clicker niet in een groep kan trainen, omdat de honden links en rechts geklik horen en daardoor niet meer weten wat voor wie bedoeld is.
Bij “Puppy Cursus” geven we al een paar jaar les aan groepjes in klassikaal verband, en dat gaat buitengewoon goed. De honden blijken zo op hun baas geconcentreerd te zijn dat ze precies weten waarvoor de klik komt, en hoe ze die verdienen kunnen. Klassikaal “clicken” blijkt dus heel goed mogelijk te zijn, en daarmee is er niets meer dat een welwillende hondenschool tegenhoudt om deze methode toe te passen.

De voordelen op een rijtje

De clickermethode heeft een aantal belangrijke voordelen:

Snelheid
Nieuw gedrag aanleren is vaak een kwestie van minuten in plaats van uren of weken oefenen. Enkele keren per dag een paar minuten met de hond aan de gang, en de oefeningen zitten er in no-time in.

Vergevingsgezind
Met elke trainingsmethode maak je fouten. Met de clicker een fout maken is niet zo’n ramp, je doet er hooguit wat langer over voordat je bent waar je zijn wilt. De hond wordt niet beschadigd als je een fout maakt, hij loopt er geen trauma mee op en hij zal ook niet agressief worden door verkeerd gedoseerde pijnprikkels.

Goede relatie tussen baas en hond
Met de clickermethode loopt vrijwel elke hond te kwispelen bij alles wat er gebeurt. De hond heeft alle aandacht voor de baas, en de baas heeft alle aandacht voor de hond. Er ontstaat zo een erg goede relatie tussen baas en hond. Die relatie is gebaseerd op een vertrouwen dat nooit geschonden wordt. Dit is iets waar je bij de traditionele methode alleen maar van kan dromen…..

Creativiteit
Omdat je gaat letten op gedrag dat bekrachtigd kan worden, kan je verwachten dat de hond creatief wordt.
Als je eenmaal als clickertrainer bezig bent, en je ziet dat je hond zijn riem in zijn bek neemt, ga je denken: “dat kan ik gebruiken! Ik zou hem nu “breng je riem”, “pak vast”, “laat los” of “geef” kunnen leren, of ik zou hem kunnen leren om iets te trekken waar een touw aan vastzit”.
Als je hond blaft krijg je vanzelf ideëen over hoe je dit op commando zou kunnen laten doen, en je kan nog verder gaan door de hond te leren tellen of vragen te beantwoorden door blaffen. Omdat een clicker getrainde hond nooit gestraft wordt omdat hij een keer niet begrijpt wat de trainer bedoelt, leert hij allerlei gedrag aan te bieden in de hoop dat er wel een keer iets beloond zal worden. Deze creativiteit van de hond maakt het trainen na een tijdje steeds makkelijker, omdat je als trainer steeds meer kansen krijgt om de hond te belonen en nieuw gedrag aan te leren.

Geen fysieke krachtmeting
Bij de klassieke methode zal je bij sommige honden als baas stevig in je schoenen moeten staan omdat je al je kracht nodig kunt hebben om de hond in toom te houden. Bij de clicker methode is dit echt verleden tijd, als de hond op je let (en dat doet hij al snel, want je hebt immers een geweldige beloning in petto waar hij graag voor wil werken) heeft hij er geen behoefte aan om ergens anders heen te willen. Met de clicker training kan een kind dus een grote hond trainen. En ook als je in een rolstoel zit kan je een hond trainen. Veel dingen kan je lekker binnenshuis aanleren als het buiten donker, nat en guur is. En je hebt natuurlijk in de huiskamer geen halsband en riem nodig.

De nadelen op een rijtje

Waar voordelen zijn moet je ook nadelen kunnen bedenken. Het kostte wat moeite om nadelen te vinden, maar hier zijn ze:

Gehoorzaamheid afdwingen
Als eigenaar kan je de hond niet meer dwingen om iets te doen. Met de klassieke methode hebben de eigenaren de indruk dat dit wel kan. Maar: ook bij de klassieke methode kan een hond besluiten niet te doen wat de baas hem opdraagt, op het moment dat de riem los gaat en de hond vrij loopt kan hij doen en laten wat hij wil.
De clickermethode is hier eigenlijk in het voordeel omdat de hond, als hij besluit iets te doen, het doet omdat het leuk is en beloond wordt. En daardoor neemt de kans toe dat het gedrag herhaald zal worden. Als een hond soms niet direct luistert betekent dat eigenlijk gewoon dat de training nog niet “klaar” is, en moet je nog even door gaan met het gedrag te vervolmaken.

Instelling baas
Dit is het moeilijkste punt. Clickertrainen vraagt een andere instelling van de eigenaar dan de traditionele training. Je moet op zoek gaan naar gelegenheden om de hond te belonen, en desnoods “maak” je de omstandigheden waarin het gewenste gedrag vertoond zal worden. Boos worden als de hond niet direct doet wat je wilt werkt contra-productief. Wij zijn bijna allemaal groot geworden met straf en sancties voor ongehoorzaamheid. Bij clickertraining bestaat de enige straf uit het niet geven van een beloning voor niet gewenst gedrag.